Spachtelputz of structuurplafond weg: hoe krijgt u het glad?

Wat er op uw plafond zit

Onder de noemer structuurplafond vallen verschillende lagen, en die vragen elk een andere aanpak. Spachtelputz is een sierpleister met een korrel, met een spaan opgezet in krullen, vegen of stippen. Het werd in de jaren zeventig tot en met negentig veel gebruikt, op plafonds en op wanden. Het bindmiddel is meestal kunsthars, waardoor de laag hard en taai is en doorgaans goed blijft zitten.

Spuitpleister ziet er rustiger uit: een gelijkmatige korrel die met een machine is gespoten. Die laag is vaak dunner en brosser dan spachtelputz. In nieuwbouw is een fijne variant daarvan nog steeds gangbaar, met de bekende naden tussen de betonplaten.

Wie een vooroorlogs huis heeft, bijvoorbeeld in een jaren-30 buurt in Utrecht, treft vaak nog een derde situatie aan: een rietplafond met kalkstucwerk dat in de loop der jaren vele keren is gesausd. Oude lijm- of krijtsaus is niet bestand tegen water en geeft af als u erover wrijft. Daarop hecht geen enkele nieuwe laag goed, dus die saus moet er eerst helemaal af.

Eerst testen: asbest en hechting

Begin bij de vraag of er asbest in kan zitten. Asbest is in Nederland sinds 1993 verboden, en in spuitpleister en structuurlagen van daarvoor is het soms verwerkt. Het bouwjaar van de woning geeft een eerste aanwijzing, maar een plafond kan ook jaren later zijn gespoten. Bij twijfel laat u een monster onderzoeken door een gecertificeerd bureau, voordat er geschuurd, geschraapt of geboord wordt. Zit er asbest in, dan is verwijderen werk voor een gecertificeerd bedrijf en bepaalt het onderzoek wat er verder mag.

Is dat uitgesloten, dan volgt de hechting. Een nieuwe laag is zo sterk als de laag waarop hij zit. Wie over een loszittende structuur heen stuct, ziet dat binnen een jaar terug als scheuren of blazen. Met een paar eenvoudige proeven weet u al veel:

• Plak een stuk stevige tape op het plafond, druk het goed aan en trek het er in één ruk af. Komt er korrel of verf mee, dan hecht de laag slecht.
• Tik met het heft van een schroevendraaier over het plafond. Een holle klank wijst op een laag die los zit.
• Maak een plek nat met een spons. Wordt het zacht of kleurt de spons wit, dan zit er waterafhankelijke saus of pleister die eerst weg moet.
• Kijk naar de scheuren. Haarscheurtjes zijn te overbruggen, maar scheuren die steeds terugkomen of een plafond dat doorhangt, wijzen op een probleem in het plafond zelf.

Overstucen: zo gaat het in de praktijk

Hecht de structuur goed, dan is overstucen bijna altijd de snelste en schoonste weg naar een glad plafond. Er gaat geen materiaal de container in en er komt weinig stof vrij, omdat de oude laag blijft zitten. Komen er spots in het plafond, lees dan ook inbouwspots in een gestuct plafond.

Hoe grover de korrel, hoe meer materiaal er nodig is om de structuur dicht te zetten. Een stukadoor werkt bij een plafond boven zijn hoofd, en een te dikke laag in één keer kan gaan zakken of later loslaten. Bij een zware spachtelputz wordt daarom in twee gangen gevuld, met droogtijd ertussen, en pas daarna glad afgewerkt. De stappen zijn in grote lijnen:

• De kamer leeg, de vloer en kozijnen afgedekt, lampen eraf en de draden veilig afgeschermd.
• De scherpe toppen van de korrel afsteken of afschuren, zodat er minder vulling nodig is.
• Losse delen verwijderen en scheuren openzetten en wapenen met gaas.
• Een hechtprimer aanbrengen, vaak met fijn zand erin, zodat de nieuwe laag grip krijgt op het gladde kunsthars.
• Een vullende laag die de structuur volledig dichtzet, bij grove korrel in twee gangen.
• Een dunne afwerklaag die glad wordt gezet tot sausklaar niveau.
• Laten drogen, voorstrijken en daarna sauzen of latex spuiten.

Wanneer weghalen of een nieuw plafond beter is

Weghalen klinkt als de grondigste oplossing, maar is het zelden. Kunstharsgebonden spachtelputz laat zich nauwelijks losweken, en schuren geeft een enorme hoeveelheid fijn stof door het hele huis. Alleen waterafhankelijke lagen, zoals oude lijmverf of sommige spuitpleisters, zijn met water en een plamuurmes redelijk te verwijderen. Dat is nat en tijdrovend werk, maar daarna heeft u een schone ondergrond.

Een nieuw plafond is de betere keuze als het oude zelf het probleem is. Denk aan een rietplafond dat doorhangt of steeds opnieuw scheurt, of een structuurlaag die op veel plekken los zit. Dan worden gipsplaten tegen de balken of op een regelwerk geschroefd, onder het bestaande plafond. De kamer verliest daarmee een paar centimeter hoogte, maar u krijgt een stabiel vlak met ruimte voor kabels en spots. De naden worden daarna afgewerkt of het hele plafond wordt dun gestuct.

Renovlies op het plafond is geen oplossing voor een grove structuur. Het vlies volgt de ondergrond en laat de korrel gewoon zien. Op een fijne spuitpleister die vlak is geschuurd kan het wel. Welke afwerking er na het stucen het beste op komt, leest u in plafond stucen of spuiten.

Wat de prijs bepaalt

Een glad plafond over een structuur kost meer werk dan een gewoon plafond stucen, omdat er een hechtlaag en vaak een extra vullende gang bij komt. De grofheid van de korrel is daarom de belangrijkste factor, samen met het aantal vierkante meters. Daarna tellen de hechting, het aantal scheuren dat gewapend moet worden en de vraag of er oude saus af moet.

Ook praktische zaken spelen mee. Een leeg huis werkt sneller dan een bewoonde kamer vol kasten. Een hoog plafond of een plafond boven het trapgat vraagt een steiger. En wie meteen laat sauzen of latex spuiten, voorkomt dat een tweede partij opnieuw moet beoordelen of de ondergrond goed genoeg is.

Voor stucwerk aan een woning die ouder is dan twee jaar betaalt u in veel gevallen 9 procent btw over het arbeidsloon. De voorwaarden staan in 9% btw op renovatie en schilderwerk.

Een glad plafond door Van der Lugt

Van der Lugt stuct plafonds in Utrecht en omgeving strak, ook over een bestaande structuur, en kan ze daarna direct sauzen of spuiten. Klanten noemen Nick in hun reviews bij naam, onder meer om het stucen rond inbouwspots. Bij de gratis opname kijken we samen naar de hechting en de staat van het plafond, en u krijgt een vaste prijs op papier. Meer leest u op de pagina over stucwerk.

Veelgestelde vragen

Kan ik gewoon over spachtelputz heen schilderen?

Dat kan, maar de structuur blijft dan zichtbaar. Een frisse, egale kleur laat de schaduwen van de korrel vaak zelfs beter zien. Wilt u een glad plafond, dan moet de structuur eerst worden dichtgezet.

Hoeveel hoogte verliest de kamer?

Bij overstucen gaat het om enkele millimeters, dat merkt u niet. Een nieuw plafond van gipsplaat op regelwerk kost een paar centimeter, wat bij lage kamers of rond een trapgat soms wel telt.

Hoe lang moet het drogen voordat er verf op kan?

Een dikke vullende laag in twee gangen heeft duidelijk meer tijd nodig dan een dunne afwerklaag, en in een koud, vochtig najaar gaat het trager dan in de zomer. Ventileren werkt beter dan hard stoken, omdat te snel drogen krimpscheurtjes geeft.

Kan het als we in huis blijven wonen?

Ja, het gebeurt per kamer. De kamer moet wel leeg zijn of de meubels staan in het midden onder plastic, en de vloer wordt afgedekt. Omdat de oude laag blijft zitten, valt het stof bij overstucen mee.