Badkamer op zolder: afvoer, water en ventilatie

Afvoer: alles draait om de standleiding

Een afvoer werkt op zwaartekracht. Elke leiding van toilet, douche en wastafel moet onder afschot naar de standleiding lopen, de verticale afvoerpijp die door het huis naar beneden gaat. Als vuistregel wordt ongeveer een centimeter afschot per meter aangehouden. Hoe verder een toilet of douche van de standleiding af staat, hoe hoger de afvoer begint en hoe meer vloeropbouw er nodig is.

In veel rijwoningen ziet u de standleiding op zolder terug als de pijp die door het dak naar buiten gaat. Dat is de ontluchting, het verlengde van dezelfde leiding. Daarop kan een nieuwe badkamer vaak worden aangesloten, als de diameter voldoende is en het aansluitpunt op de goede hoogte zit. Een toilet vraagt de grootste afvoer, een douche en wastafel een kleinere.

Staat de standleiding aan de verkeerde kant van de zolder, dan zijn er twee wegen. De afvoer loopt in een verhoogde vloer of achter een voorzetwand naar de standleiding, of er komt een toilet met een vermaler en pomp. Dat laatste werkt, maar maakt geluid en vraagt onderhoud. De meeste vakmensen zien het als uitzondering en niet als eerste keus.

Let ook op geluid. Een afvoer die langs een slaapkamer naar beneden loopt, hoort u bij elke keer doortrekken. Geluidsarme afvoerbuis en een koker met isolatie eromheen maken daar veel verschil.

Water: druk en warm water

Waterdruk neemt af met de hoogte, dus op de tweede verdieping is de druk lager dan in de keuken. Voor een gewone douchekop is dat meestal geen probleem, maar een grote regendouche of een kraan met veel functies kan dan tegenvallen. Het helpt om de waterleiding naar boven ruim genoeg uit te voeren en niet aan te takken op een dunne leiding die toevallig in de buurt loopt.

Bij warm water speelt de afstand tot de cv-ketel of boiler. In veel woningen hangt de ketel juist op zolder, en dan is het warme water snel boven. Hangt hij beneden, dan staat u langer te wachten, en dat kost water en energie. Kijk ook of de ketel genoeg warm water levert als er boven wordt gedoucht terwijl beneden een kraan loopt. In de handleiding of op het typeplaatje staat hoeveel warm water de ketel aankan.

Leidingen die langs het dak of door een onverwarmd deel van de zolder lopen, worden geïsoleerd. Dat voorkomt bevriezen in de winter en warmteverlies onderweg.

Vloer en constructie

Een zoldervloer is meestal een houten balklaag met platen erop, bedoeld voor een slaapkamer en wat opslag. Een gevuld bad met iemand erin weegt veel meer dan een bed. Bij een bad of een grote inloopdouche met een tegelvloer wordt daarom gekeken of de balken dat dragen. Soms is versterken nodig, en bij twijfel rekent een constructeur het na.

Een houten vloer werkt ook een beetje, en tegels en voegen kunnen daar slecht tegen. Voor een betegelde badkamer op een houten vloer is een stijve, goed vastgezette ondergrond nodig, met daarop een waterdichte laag die kleine bewegingen opvangt. Hoe die afdichting werkt, leest u in een badkamer echt waterdicht maken.

De vloeropbouw kost hoogte. Een inloopdouche op afschot, een verhoogde vloer voor de afvoer en tegels erop kunnen samen meer centimeters zijn dan u denkt, en onder een schuine kap telt elke centimeter.

Ventilatie en vocht in het dak

Een douche produceert veel waterdamp. Beneden gaat die via een raam of afzuiging naar buiten. Op zolder zit het dak direct boven en naast u, en warme, vochtige lucht die daarin doordringt, condenseert tegen het koude dakbeschot. Dat geeft op termijn natte isolatie, schimmel en rot hout, vaak zonder dat u er iets van ziet.

Daarom zijn twee dingen nodig. Een mechanische afzuiging die de vochtige lucht actief afvoert, via een eigen doorvoer of aangesloten op de bestaande mechanische ventilatie. En een goed aangesloten dampremmende laag aan de warme kant van de dakisolatie, zonder gaten bij spots en doorvoeren. Een dakraam is fijn voor licht en frisse lucht, maar in de winter zet niemand het lang genoeg open. Meer over afzuigen leest u in badkamerventilatie tegen schimmel.

Indeling onder de schuine kap

Onder een schuin dak bepaalt de stahoogte de indeling, en dat vraagt om andere keuzes dan in een gewone badkamer. Komt er voor de badkamer een dakkapel of een nieuw dakraam bij, kijk dan in het Omgevingsloket of bij de gemeente wat er voor uw woning geldt. Van der Lugt geeft geen vergunningsadvies. Voor de indeling zelf werkt dit meestal goed:

• Douche en wastafel op de plek waar u rechtop staat, vaak in het midden of onder een dakkapel.
• Een bad in de lengte onder de schuine kant, waar u zit of ligt en minder hoogte nodig heeft.
• Het toilet deels onder de schuine kant, zolang u er rechtop voor kunt staan.
• Een inbouwreservoir in een lage voorzetwand onder het schuine dak, met daarboven een plank of nis.
• Elektra volgens de zones rond douche en bad uit de NEN 1010, met een aardlekschakelaar en waar nodig een eigen groep voor een handdoekradiator of elektrische vloerverwarming.

Badkamer op zolder door Van der Lugt

Van der Lugt legt op zolder het leidingwerk en de elektra aan, tegelt en plaatst het sanitair. Omdat we ook de wanden, het plafond en de vloer van de zolder afmaken, sluiten de stappen op elkaar aan en hoeft er niets opnieuw open. Bij de gratis opname kijken we waar de standleiding loopt en wat de vloer aankan, en u krijgt een vaste prijs op papier. Meer op de pagina's over badkamerrenovatie en zolderverbouwing.

Veelgestelde vragen

Heb ik een vergunning nodig voor een badkamer op zolder?

Dat hangt af van wat er verandert aan de buitenkant en van uw woning. Komt er een dakkapel, een nieuw dakraam of een doorvoer in het dak, of is uw woning een monument, dan kunnen er regels gelden. Van der Lugt geeft geen vergunningsadvies; kijk in het Omgevingsloket of vraag het na bij de gemeente.

Kan een badkamer op zolder zonder standleiding in de buurt?

Vaak wel, met een afvoer in een verhoogde vloer of achter een voorzetwand, of in het uiterste geval met een toilet met vermaler. Hoe ver het kan, hangt af van de hoogte die u aan afschot kwijt wilt.

Moet de cv-ketel groter als er een tweede badkamer komt?

Niet altijd. Het hangt af van hoeveel warm water de huidige ketel levert en of er straks op twee plekken tegelijk wordt gedoucht. Dat is vooraf te beoordelen aan de hand van de ketel en uw gebruik.

Kan een bad op een houten zoldervloer?

Dat kan, als de balklaag het gewicht draagt of wordt versterkt. Zet het bad bij voorkeur haaks op de balken en dicht bij een dragende muur, zodat het gewicht over meer balken wordt verdeeld.